Sut mae'r sector gwirfoddol a gwirfoddolwyr yn cefnogi'r system iechyd a gofal yng Nghymru?

Mae'r sector gwirfoddol a gwirfoddolwyr yn rhan annatod o system iechyd a gofal cymdeithasol Cymru.  

Yn ôl Hwb Data'r Trydydd Sectormae dros 47,600 o sefydliadau'r sector gwirfoddol (grwpiau di-elw, anllywodraethol) yng Nghymru. Dengys data gan Brosiect Iechyd a Gofal Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA) bod mwy na 10,000 o sefydliadau gwirfoddol, ledled Cymru, yn darparu gwasanaethau sy'n rhoi ymyrraeth gynnar a chymorth ataliol.  

Ar ben hynny, mae dros 15,000 o wirfoddolwyr (pobl sy'n rhoi o'u hamser yn hael er budd eraill) yng Nghymru yn gwirfoddoli gydag elusennau iechyd a gofal cofrestredig. Mae eu cyfraniad yn cwmpasu darparu gwasanaethau uniongyrchol, rhoi cefnogaeth i ddarpariaeth statudol (gwasanaethau cyhoeddus gorfodol yn ôl y gyfraith a ddarperir gan y llywodraeth, awdurdodau lleol a'r GIG), a gweithgareddau llesiant cymunedol ehangach. Gyda'i gilydd, mae'r rolau hyn yn cryfhau gwaith ataliol, yn gwella canlyniadau ac yn helpu i leihau'r galw ar wasanaethau statudol. 

Mae'r sector gwirfoddol wedi cyfrannu at iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru ers tro byd, a hynny yn aml cyn y wladwriaeth les fodern. Heddiw, mae'n parhau i fod yn hanfodol i gyflawni canlyniadau iechyd a llesiant gwell. 

Mae rhai sefydliadau'n darparu gwasanaethau hanfodol, fel gofal hosbis neu achub brys. Mae eraill yn darparu gwasanaethau a gomisiynir yn rheolaidd mewn partneriaeth â chyrff statudol. Mae llawer yn gweithredu'n annibynnol ond yn dal i gyfrannu at nodau llesiant cenedlaethol a rennir. 

Fel y nodir yn yr adroddiad Pam mae'r trydydd sector yn bwysig i iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, mae sefydliadau gwirfoddol yn cyfrannu at iechyd a gofal mewn pedair prif ffordd: 

Mae Gwerthoedd a Gwerth Gwirfoddoli yn tynnu sylw at sut mae gwirfoddolwyr yn gwneud cyfraniad ymarferol a mesuradwy at wasanaethau iechyd a gofal. Maent yn aml yn diwallu anghenion anghlinigol, fel darparu cwmni, tawelwch meddwl a chymorth ymarferol. Mae hyn yn gwella profiad y claf ac yn cefnogi adferiad ac annibyniaeth. 

Wrth wneud hynny, mae gwirfoddolwyr yn galluogi gweithwyr proffesiynol i ganolbwyntio ar dasgau sy'n gofyn am arbenigedd clinigol. Mae tystiolaeth gan Helpforce yn dangos bod staff yn gwerthfawrogi'r cyfraniad hwn, gyda llawer yn nodi llai o bwysau a mwy o gapasiti i ddarparu gofal o ansawdd uchel pan fydd gwirfoddolwyr yn cymryd rhan. 

Mae Llywodraeth Cymru a WCVA wedi nodi uchelgeisiau ar gyfer gwirfoddoli drwy Ddull Newydd o Wirfoddoli cenedlaethol sy'n anelu at gael gwared ar rwystrau a chefnogi cyfranogiad. Mae'n cydnabod gwirfoddoli fel ased cymdeithasol ac elfen allweddol o'r system iechyd a gofal.  

Drwy Gefnogi Trydydd Sector Cymru, mae WCVA a 19 Cyngor Gwirfoddol Sirol (CVCs) Cymru yn helpu i gysylltu sefydliadau, cefnogi gwirfoddolwyr a chryfhau partneriaethau â gwasanaethau statudol.

Mae rôl y sector gwirfoddol wedi'i hategu gan fframwaith polisi a deddfwriaethol cryf yng Nghymru, sy'n pwysleisio partneriaeth, atal a llesiant. 

Roedd Adran 74 Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn ei gwneud yn ofynnol i weinidogion Cymru nodi sut y byddai'r llywodraeth yn hyrwyddo buddiannau sefydliadau gwirfoddol perthnasol. O ganlyniad, datblygwyd Cynllun y Trydydd Sector. 

Sefydlodd y cynllun Gyngor Partneriaeth y Trydydd Sector, sy'n golygu bod cynrychiolwyr o rwydweithiau sy'n cwmpasu 25 o feysydd gweithgarwch y sector gwirfoddol - fel yr amgylchedd, anabledd, a phobl hŷn - yn cyfarfod â Llywodraeth Cymru i drafod materion sy'n effeithio ar y sector gwirfoddol. Sefydlodd y trefniadau rwydweithiau penodol i bortffolios hefyd. Er enghraifft, mae Grŵp Cynllunio Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Sector Gwirfoddol yn trefnu cyfarfodydd gyda gweinidogion sydd â chyfrifoldeb dros iechyd a gofal cymdeithasol. 

Mae cyllid yn rhoi’r modd i sefydliadau’r sector gwirfoddol dalu costau a darparu gwasanaethau hanfodol i gymunedau. Mae Cod Ymarfer Llywodraeth Cymru ar gyfer Ariannu'r Trydydd Sector yng Nghymru yn nodi egwyddorion ar gyfer dyrannu grantiau'n effeithiol a chomisiynu cyhoeddus gwasanaethau'r sector gwirfoddol. Y rhain yw:    

Mae'r sector gwirfoddol yn rhan o nifer o bartneriaethau allweddol: 

Mae cyrhaeddiad y sector gwirfoddol i gymunedau, ei berthnasoedd â grwpiau nad ydynt yn cael eu gwasanaethu'n ddigonol a'i allu i ymateb yn hyblyg i anghenion lleol, yn ei osod fel partner strategol allweddol wrth ddarparu gofal sy'n canolbwyntio fwy ar yr unigolyn ac sy'n seiliedig ar ardal.  

Mae cryfhau cydweithio, sicrhau cyllid cynaliadwy a gwreiddio'r sector mewn arweinyddiaeth systemau yn hanfodol i ddarparu gofal mwy integredig ac ataliol sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn yng Nghymru, ac yn arwain at ganlyniadau iechyd a gofal gwell ledled y wlad. 

Read in English.